Το Μητρώο Δεν Φέρνει Ασθενείς
Το 2024, ψηφίσαμε ξανά τη σφραγίδα ιατρικού τουρισμού σε νόμο. Αυτό που λείπει είναι η υπογραφή που την ενεργοποιεί — και κάτι πιο σοβαρό: ένας λόγος για τον οποίο ψηφίσαμε ξανά το 2024, τη σφραγίδα ιατρικού τουρισμού σε νόμο. Αυτό που λείπει είναι η πινακίδα για να την θέλουμε.
Εμπόδια 1, 3 και 5 από τη σειρά “Επτά Εμπόδια στον Τουρισμό Υγείας”.”
Προηγούμενο τεύχος: linkedin.com/pulse/επτά-εμπόδια-στον-τουρισμό-υγείας…
Στο προηγούμενο τεύχος, παρουσίασα επτά εμπόδια στην ανάπτυξη του τουρισμού υγείας. Εδώ θα εξετάσω τρία από αυτά μαζί, επειδή δεν επιλύονται ξεχωριστά: το μητρώο και η σφραγίδα, τα επενδυτικά κίνητρα και τα κίνητρα για την προσέλκυση διεθνών ασθενών.
Όλα όσα αναφέρονται εδώ βασίζονται σε δημοσιευμένες ανακοινώσεις της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) και σε δημόσια δεδομένα.
Ένα μητρώο, από μόνο του, δεν κάνει τίποτα
Ας ξεκινήσω από την αρχή, γιατί εδώ πάντα κολλάει η συζήτηση.
Μια λίστα με ονόματα κλινικών δεν έχει φέρει ποτέ ασθενή σε καμία χώρα. Δεν θα φέρει ποτέ. Ένας Γερμανός ασθενής δεν ψάχνει για ελληνικά μητρώα. Ο ασφαλιστής του δεν γνωρίζει καν την ύπαρξη αυτών των μητρώων.
Το μητρώο έχει αξία για έναν ακριβώς λόγο: είναι ο μόνος τρόπος με τον οποίο το κράτος γνωρίζει με ποιον μιλάει. Χωρίς αυτό, το κράτος δεν μπορεί να δώσει κίνητρο σε κανέναν, δεν μπορεί να προαγάγει κανέναν με το όνομα της χώρας και δεν μπορεί να υπογράψει τίποτα με ξένο ασφαλιστικό ταμείο.
Είναι η λίστα παραληπτών. Δεν είναι το δώρο.
Και αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα με τη συζήτηση που κάνουμε τα τελευταία δώδεκα χρόνια. Μιλάμε συνέχεια για τη λίστα. Κανείς δεν έχει μιλήσει ποτέ για το δώρο.
Το ερώτημα που έχει σημασία δεν είναι “πότε θα γίνει το μητρώο”. Είναι: την επόμενη μέρα, τι μου δίνει το κράτος για να επενδύσω;
Θα αφιερώσω το μεγαλύτερο μέρος αυτού του άρθρου σε αυτό το ερώτημα. Πρώτα, όμως, γρήγορα, τη σφραγίδα — επειδή τίποτα δεν μπορεί να συνδεθεί με κάτι που δεν υπάρχει.
Η σφραγίδα: ναι, και γρήγορα
Αυτό που λείπει σήμερα.
Το κράτος γνωρίζει ποιες κλινικές λειτουργούν νόμιμα. Έχουν άδεια, επιθεωρούνται και έχουν καταγραφεί. Αυτό το ερώτημα έχει ήδη απαντηθεί.
Αυτό που δεν απαντάται είναι το δεύτερο ερώτημα, και είναι αυτό που στην πραγματικότητα θέτει ο ξένος αγοραστής: είναι αυτή η κλινική έτοιμη για έναν ασθενή που προέρχεται από τη Γερμανία; Μιλάει κανείς τη γλώσσα του; Θα μάθει μια τελική τιμή πριν ταξιδέψει; Ποιος επικοινωνεί μαζί τους μόλις επιστρέψει στην πατρίδα του; Εάν κάτι πάει στραβά, ποια ασφάλιση καλύπτει έναν ξένο υπήκοο;
Μια άδεια λειτουργίας δεν λέει τίποτα για όλα αυτά. Αποδεικνύει ότι είσαι νόμιμος, όχι ότι είσαι έτοιμος.
Ο νόμος που καθιερώνει τη σφραγίδα έχει συνταχθεί και ξαναγραφτεί τέσσερις φορές. Το 2013, εισήχθη Ειδική Σφραγίδα με μητρώο στον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού (ΕΟΤ). Το 2014, ξαναγράφηκε. Το 2018, η σφραγίδα διαγράφηκε από το κείμενο, αφήνοντας μόνο μια βάση δεδομένων στον ΕΟΠΥΥ. Το 2024, σύμφωνα με το άρθρο 15 του νόμου 5121/2024, ολόκληρος ο μηχανισμός επανήλθε: μητρώο στο Υπουργείο Τουρισμού, Ειδική Σφραγίδα με ισχύ τριών ετών, τακτικός έλεγχος και ανάκληση.
Καμία από τις τέσσερις εκδόσεις δεν ενεργοποιήθηκε ποτέ. Σήμερα, η Κοινή Υπουργική Απόφαση που θα ενεργοποιούσε την τέταρτη έκδοση εξακολουθεί να εκκρεμεί. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι έχει εκδοθεί.
Υπάρχει επίσης ένα τεχνικό πρόβλημα, το οποίο θα καλύψω εν συντομία, καθώς αφορά κυρίως όποιον συντάσσει την απόφαση. Ως προϋπόθεση για την καταχώριση, ο νόμος απαιτεί “διαπίστευση της μονάδας... από διεθνή συστήματα διαπίστευσης ιατρικών υπηρεσιών”. Αν αυτό ερμηνευτεί ως πλήρης διαπίστευση σε ολόκληρο το νοσοκομείο από τους μεγάλους διεθνείς οργανισμούς, τότε το πρώτο βήμα είναι και το τελευταίο. Κοστίζει δεκάδες έως εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ και χρειάζονται έως και δύο χρόνια για την προετοιμασία. Το οδοντιατρικό κέντρο στην Κρήτη, η μονάδα εξωσωματικής γονιμοποίησης στη Θεσσαλονίκη, το διαγνωστικό κέντρο στην Πάτρα - κανένα από αυτά δεν μπαίνει ποτέ.
Αλλά η λύση δεν χρειάζεται νέο νόμο — βρίσκεται ήδη μέσα στον υπάρχοντα. Επειδή ο νόμος δεν λέει ένα πράγμα. Λέει δύο πράγματα, σε δύο διαφορετικά σημεία.
Στην απαίτηση καταχώρισης, ζητείται “διαπίστευση της μονάδας... από διεθνή συστήματα διαπίστευσης ιατρικών υπηρεσιών”.
Στη ρήτρα εξουσιοδότησης της απόφασης —όπου καθορίζει επακριβώς τι πρόκειται να ρυθμίσει η Κοινή Υπουργική Απόφαση— αναφέρεται: “η διαπίστευση υπηρεσιών ιατρικού τουρισμού, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα”.
Δύο λέξεις, δύο μηχανισμοί — και δεν είναι το ίδιο πράγμα. Μια διαπίστευση είναι ένας φορέας που έρχεται, αξιολογεί τη μονάδα σας και την πιστοποιεί. Ένα πρότυπο είναι ένα δημοσιευμένο σύνολο απαιτήσεων, έναντι των οποίων σας πιστοποιεί ένας ελεγκτικός φορέας.
Με άλλα λόγια, ο νομοθέτης δεν εγκλώβισε τον τομέα σε έναν μηχανισμό. Ονόμασε και τους δύο και έδωσε την εξουσία λήψης αποφάσεων και για τους δύο.
Αναφέρει επίσης ότι πάροχος είναι οποιαδήποτε οντότητα που προσφέρει τέτοιες υπηρεσίες “ανά τμήμα ή μονάδα” — επομένως, το τμήμα διεθνών ασθενών μπορεί να αξιολογηθεί και όχι ολόκληρο το νοσοκομείο.
Αυτά τα τρία στοιχεία μαζί μας δίνουν τη λύση, χωρίς καμία νομοθετική αλλαγή: δύο επίπεδα. Ένα βασικό επίπεδο που μπορεί να φτάσει οποιαδήποτε σοβαρή μονάδα και ένα υψηλότερο επίπεδο για όσους έχουν πλήρη πιστοποίηση.
Τόσο τα πρότυπα όσο και τα συστήματα υπάρχουν ήδη στην αγορά. Αλλά πρέπει να ξεκαθαρίσουμε κάτι για το οποίο όλοι μπερδευόμαστε, γιατί διαφορετικά η συζήτηση καταλήγει πάντα στο ίδιο αδιέξοδο.
Δεν υπάρχει μία μόνο κλίμακα από το φθηνό στο ακριβό. Υπάρχουν δύο διαφορετικά ερωτήματα.
Πρώτο ερώτημα: είναι αυτή η κλινική καλά οργανωμένη; Αυτό απαντάται από το ευρωπαϊκό πρότυπο ποιότητας για τις υπηρεσίες υγείας, EN 15224 (που υιοθετήθηκε στην Ελλάδα ως ELOT EN 15224) — το πιο απλό εργαλείο που διατίθεται, με διαπιστευμένους ελληνικούς φορείς πιστοποίησης και χρονοδιάγραμμα τριών έως έξι μηνών. Αλλά έχει ένα τυφλό σημείο: μια άψογα διοικούμενη ελληνική μονάδα που δεν έχει δει ποτέ ούτε έναν ξένο ασθενή να την περνάει εύκολα.
Δεύτερο ερώτημα: μπορεί όντως να δεχθεί κάποιον που φτάνει αεροπορικώς; Αυτό απαντάται από το πρότυπο ISO 22525, το οποίο έχει συνταχθεί ειδικά για τον ιατρικό τουρισμό: ποιες πληροφορίες δίνετε πριν από το ταξίδι και σε ποια γλώσσα, τι αναφέρει και τι δεν καλύπτει η γραπτή προσφορά, ποιος παραλαμβάνει τον φάκελο όταν ο ασθενής επιστρέφει σπίτι, πώς χειρίζεστε ένα παράπονο που προέρχεται από άλλη χώρα. Καλύπτει και τους διαμεσολαβητές.
Αυτά τα δύο είναι τα “πρότυπα” του νόμου. Και υπάρχουν, τρίτον, τα “συστήματά” του: τα διεθνή προγράμματα διαπίστευσης, τα οποία απαντούν και στα δύο ερωτήματα ταυτόχρονα. Εκεί υπάρχει μια πραγματική κλίμακα κόστους — από προγράμματα μεσαίας κλίμακας που επικεντρώνονται ειδικά στη διαχείριση διεθνών ασθενών, προσιτά για μια μεσαίου μεγέθους μονάδα, μέχρι την πλήρη διαπίστευση νοσοκομείων — το βαρύτερο και πιο ακριβό εργαλείο στην αγορά, που κοστίζει δεκάδες έως εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ και έως και δύο χρόνια προετοιμασίας.
Τα προγράμματα μεσαίας βαθμίδας είναι αυτά που έχουν σημασία εδώ, επειδή πιστοποιούν τη μονάδα — κάνοντας ακριβώς αυτό που απαιτεί ο νόμος — χωρίς το κόστος της ανώτερης βαθμίδας.
Και να θυμάστε ακριβώς πώς το διατυπώνει ο νόμος.
Μιλάει για “συστήματα”, στον πληθυντικό. Δεν κατονομάζει κανένα από αυτά. Δεν υποδεικνύει κανένα συγκεκριμένο σώμα.
Αυτό δεν είναι παράλειψη. Είναι περιθώριο ελιγμών.
Επειδή παράλληλα με τα βαριά διεθνή προγράμματα, υπάρχουν και ελαφρύτερα προγράμματα διαπίστευσης που έχουν σχεδιαστεί ειδικά για τη διαχείριση διεθνών ασθενών: χαμηλότερο κόστος, λιγότερος χρόνος, εφικτό για μια μεσαίου μεγέθους μονάδα. Και αυτά επίσης διαπιστεύουν τη μονάδα — κάνοντας ακριβώς αυτό που απαιτεί ο νόμος. Τίποτα στο κείμενό του δεν τα αποκλείει.
Και το διεθνές πρότυπο;
Το ISO 22525 γράφτηκε ειδικά για τον ιατρικό τουρισμό, μέσω μιας ανοιχτής διαδικασίας τυποποίησης. Δεν είναι δωρεάν — αγοράζεται, όπως οποιοδήποτε πρότυπο ISO.
Και υπάρχει, εκδίδεται και ελέγχεται σήμερα. Στην Ισπανία, πιστοποιητικά εκδίδονται από το 2022 — υπάρχει μια κλινική στην Ίμπιζα με πιστοποιητικό που ισχύει έως το 2028. Στη Δομινικανή Δημοκρατία, ένας κρατικός φορέας το χορήγησε τον Φεβρουάριο του 2026. Η Ινδία έχει δημοσιεύσει ένα πλήρες σύστημα πιστοποίησης.
Αυτό που δεν βρήκαμε — ελέγχοντας, τον Αύγουστο του 2026, τα δημοσιευμένα πεδία εφαρμογής των φορέων διαπίστευσης στην Ισπανία, την Ιταλία, τη Βρετανία και την Κολομβία — είναι ένας ενιαίος φορέας με διαπιστευμένο πεδίο εφαρμογής που τον καλύπτει.
Το πιο ξεκάθαρο παράδειγμα είναι η Ισπανία. Ο φορέας που εκδίδει τα πιστοποιητικά ISO 22525 είναι ο ίδιος διαπιστευμένος. Στο τεχνικό παράρτημα της διαπίστευσής του, θα βρείτε ξενοδοχεία, ιαματικά λουτρά και παραλίες. Δεν θα βρείτε ιατρικό τουρισμό.
Ο λόγος δεν είναι τεχνικός και δεν έχει καμία σχέση με την ποιότητα του προτύπου. Η διαπίστευση δεν χορηγείται σε ένα πρότυπο. Χορηγείται για την εφαρμογή ενός συστήματος — κανόνες ελέγχου, προσόντα επιθεωρητών, διαδικασία λήψης αποφάσεων, εποπτεία. Ένα πρότυπο δεν είναι σύστημα. Και ένα σύστημα υποβάλλεται από όποιον το κατέχει. Για το ISO 22525, κανείς δεν το έχει κάνει ακόμα.
Αν κάποιος γνωρίζει κάποιο διαπιστευμένο πεδίο που μας έχει διαφύγει, θα ήθελα ειλικρινά να μου το δείξει.
Έτσι, η απόφαση έχει τρεις πιθανές διαδρομές, οι οποίες δεν είναι ισοδύναμες.
Ο δρόμος που ανοίγεται σήμερα: να αποδεχτούμε ρητά και τα ελαφρύτερα προγράμματα διαπίστευσης. Βασίζεται αποκλειστικά στο κείμενο του νόμου. Μία υπογραφή, τίποτα περισσότερο.
Η διαδρομή που το συμπληρώνει: η ίδια η απόφαση να ορίζει τα κριτήρια για τους διεθνείς ασθενείς, χρησιμοποιώντας το πρότυπο ISO 22525 ως τεχνική βάση. Έχει ένα πλεονέκτημα που δεν διαθέτουν τα άλλα δύο — δανείζεται περιεχόμενο, όχι πιστοποιητικό, επομένως δεν παρέχει σε κανέναν θεσμικό μονοπώλιο.
Και η διαδρομή που χρειάζεται μία διορθωτική πρόταση: αν θέλουμε η πιστοποίηση σύμφωνα με το ευρωπαϊκό πρότυπο ποιότητας υγείας να μετράει αντί για διαπίστευση, μια υπουργική απόφαση δεν μπορεί να το κάνει αυτό. Η απαίτηση είναι καταγεγραμμένη στον ίδιο τον νόμο. Χρειάζεται μία ρήτρα στο επόμενο νομοσχέδιο.
Τα δύο πρώτα μπορούν να συμβούν τώρα. Και τα δύο πρώτα είναι αρκετά για να ξεκινήσει το μητρώο με μέλη.
Αυτά είναι τα εύκολα κομμάτια και θα έπρεπε ήδη να έχουν γίνει. Το δύσκολο κομμάτι ξεκινά τώρα.
Την επόμενη μέρα
Μπείτε στη θέση ενός ιδιοκτήτη κλινικής.
Τους λέτε: πιστοποιηθείτε. Εσείς θα πληρώσετε για τον έλεγχο. Θα αλλάξετε τις διαδικασίες σας. Θα προσλάβετε κάποιον που μιλάει γερμανικά. Θα κανονίσετε τηλεφωνικές επαφές για ασθενείς που έφυγαν πριν από δύο μήνες.
Σε ρωτούν: και μετά τι;
Αν η απάντηση είναι “θα είσαι σε μια λίστα”, η συζήτηση έχει τελειώσει. Και έχουν δίκιο.
Δείτε πώς απαντούν οι άλλοι σε αυτήν την ερώτηση.
Η Τουρκία ξεκίνησε την ίδια χρονιά με εμάς, το 2013. Το 2017, κατέστησε υποχρεωτική την πιστοποίηση για κάθε κλινική και κάθε συντονιστή. Το 2019, ίδρυσε μια κρατική εταιρεία, την USHAŞ, και δημιούργησε μια εθνική πλατφόρμα.
Και έδωσε το εξής: μια έκπτωση 50% επί των κερδών από υπηρεσίες υγείας σε ασθενείς μη μόνιμους κατοίκους. Το αύξησε σε 80%. Σήμερα καλύπτει το πλήρες ποσό αυτών των κερδών.
Αλλά δεν είναι μόνο ο φόρος, και αυτό είναι το κομμάτι που συνήθως παραλείπουμε. Ο ιατρικός τουρισμός είναι ένας “τομέας προτεραιότητας” στο σύστημα επενδυτικών κινήτρων, που σημαίνει ότι λαμβάνει την κορυφαία βαθμίδα κινήτρων οπουδήποτε στη χώρα: απαλλαγή από τον ΦΠΑ για τον εξοπλισμό, απαλλαγή από τους τελωνειακούς δασμούς, μειωμένος φόρος εταιρειών, κάλυψη των εργοδοτικών εισφορών κοινωνικής ασφάλισης και επιχορηγήσεις γης. Και από την πλευρά των εξαγωγών, το αρμόδιο υπουργείο επιδοτεί το κόστος προώθησης σε ξένες αγορές, το κόστος ενός γραφείου στο εξωτερικό και το κόστος της ίδιας της πιστοποίησης.
Μείνετε πιστοί στο τελευταίο σημείο. Τα δύο πράγματα που θα ζητήσω παρακάτω, η Τουρκία τα παρέχει ήδη. Δεν φαντάζομαι κάτι πρωτότυπο εδώ — ζητώ κάτι που ήδη λειτουργεί ακριβώς στα σύνορά μας.
Η Μαλαισία λειτουργεί ένα κρατικό συμβούλιο υπό το Υπουργείο Υγείας από το 2009, με την συμμετοχή να περιορίζεται σε διαπιστευμένες μονάδες. Παρείχε δύο πράγματα: μια πλήρη έκπτωση από τις επιλέξιμες επενδυτικές δαπάνες για μονάδες που στοχεύουν στον τουρισμό υγείας και μια ενισχυμένη έκπτωση για το κόστος της ίδιας της πιστοποίησης. Με άλλα λόγια, πλήρωνε για το εισιτήριο εισόδου που ζητούσε.
Το Ντουμπάι έχτισε μια ελεύθερη ζώνη: μηδενικοί φόροι, πλήρης ξένη ιδιοκτησία. Τώρα διαθέτει περισσότερες από 170 μονάδες εκεί.
Τρεις χώρες, τρία διαφορετικά εργαλεία, μία λογική. Κανένα από αυτά τα κράτη δεν ζήτησε από τον ιδιωτικό τομέα να επενδύσει μόνο του. Κάθε κράτος πλήρωσε επίσης μέρος του λογαριασμού.
Τι δίνουμε σήμερα; Τίποτα.
Και το αποτέλεσμα φαίνεται. Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, τα έσοδα από ταξίδια για λόγους υγείας ήταν 61,7 εκατομμύρια ευρώ το 2022, 37 εκατομμύρια ευρώ το 2023, 30,6 εκατομμύρια ευρώ το 2024 και 19,9 εκατομμύρια ευρώ το 2025. Τρίτο συνεχόμενο έτος πτώσης. Περίπου 68% χαμηλότερα σε διάστημα τριών ετών, ενώ η αγορά γύρω μας συνεχίζει να αναπτύσσεται.
Δεν χάνουμε επειδή μας λείπουν καλοί γιατροί. Χάνουμε επειδή κανείς δεν έχει λόγο να επενδύσει στο να βοηθήσει τον κόσμο να τους βρει.
Και κάτι που δεν έχει να κάνει με τα χρήματα
Υπάρχει μια δεύτερη κατηγορία οφέλους που συζητάμε ακόμη λιγότερο: η πρόσβαση στην αγορά. Ποιος, τελικά, μπορεί στην πραγματικότητα να πληρώσει μια ελληνική κλινική για έναν ξένο ασθενή;
Υπάρχουν τέσσερις τέτοιοι δρόμοι, με πολύ διαφορετικά εμπόδια, και μία κοινή προϋπόθεση: ένα ξένο υπουργείο υγείας δεν συνάπτει σύμβαση με τον κατάλογο μιας ιδιωτικής εταιρείας. Θέλει ένα επίσημο μητρώο, με κριτήρια που εγγυάται το κράτος. Αυτό είναι το μόνο σημείο όπου κανένα ιδιωτικό σύστημα δεν μπορεί να υποκαταστήσει την κρατική σφραγίδα.
Είναι το έκτο από τα επτά εμπόδια της σειράς και θα το καλύψω πλήρως σε ένα μελλοντικό τεύχος.
Τι πρέπει να υπάρχει στο τραπέζι
Τρία πράγματα. Τα παραθέτω κατά σειρά δυσκολίας, με πρώτο το πιο εύκολο.
1. Επιστροφή του κόστους πιστοποίησης.
Ο πάροχος πληρώνει για τον έλεγχο, την προετοιμασία, τους συμβούλους, τις αλλαγές στη διαδικασία. Μια ενισχυμένη φορολογική έκπτωση — που υπολογίζεται, ας πούμε, σε διπλάσια αξία — ή μια άμεση ποσοστιαία επιδότηση.
Γιατί το βάζω πρώτο: πρόκειται για δαπάνες που πραγματοποιούνται στην Ελλάδα, με τιμολόγιο, και δεν εξαρτώνται από το πόσους ξένους ασθενείς τελικά θεραπεύει. Είναι μια επένδυση σε δυνατότητες, όχι μια ανταμοιβή για τις πωλήσεις. Θα δούμε σε λίγο γιατί αυτή η διάκριση αποφασίζει τα πάντα.
2. Να εφαρμοστούν στην πράξη οι δύο νόμοι περί επενδύσεων.
Εδώ έχουμε δύο νόμους που ήδη λένε ναι, και δύο διαφορετικά προβλήματα.
Ο Αναπτυξιακός Νόμος (Νόμος 4887/2022) διατηρεί ρητά επιλέξιμα τα «σχέδια επενδύσεων στον τουρισμό υγείας και στον ιατρικό τουρισμό». Ωστόσο, ο ίδιος νόμος, στο άρθρο 129 §18, ορίζει ότι οι όροι ένταξης θα καθοριστούν με υπουργική απόφαση. Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι έχει εκδοθεί. Το αποτέλεσμα: σε κανένα σχέδιο που έχει ανακοινωθεί μέχρι στιγμής δεν υπάρχει οδός για κλινική μονάδα ιατρικού τουρισμού. Ακόμη και το γενικό σχέδιο δέχεται μόνο στενές κατηγορίες στον τομέα της υγείας - κέντρα αποκατάστασης, οίκους φροντίδας αναπηρίας, γηροκομεία. Με άλλα λόγια, για τέσσερα χρόνια, ένας επενδυτής δεν είχε πού να υποβάλει αίτηση.
Ο Νόμος περί Στρατηγικών Επενδύσεων (Νόμος 4864/2021) αποτελεί διαφορετική περίπτωση και αξίζει να διευκρινιστεί, επειδή συχνά τα συγχέουμε. Ονομάζει τον ιατρικό τουρισμό ως τομέα προτεραιότητας, μαζί με την τεχνητή νοημοσύνη και τη βιοτεχνολογία. Το όριο είναι είκοσι εκατομμύρια ευρώ αντί για εβδομήντα πέντε που ισχύει γενικά, χωρίς καμία απαίτηση για νέες θέσεις εργασίας.
Αυτή η διαδικασία δεν έχει κλείσει. Δεν εκκρεμεί καμία απόφαση. Ένας επενδυτής μπορεί να υποβάλει αίτηση αύριο.
Αλλά έχει ένα διαφορετικό πρόβλημα: ο νόμος δεν ορίζει τι είναι στην πραγματικότητα μια μονάδα ιατρικού τουρισμού. Παραθέτει τους τομείς ονομαστικά, όχι ανά κωδικό δραστηριότητας. Δεν υπάρχει πουθενά κανένα κριτήριο που να αναφέρει πότε μια κλινική θεωρείται μονάδα ιατρικού τουρισμού και πότε είναι απλώς μια κλινική. Η Διυπουργική Επιτροπή αποφασίζει, κατά περίπτωση.
Έτσι, ένας επενδυτής που σκέφτεται να καταθέσει είκοσι εκατομμύρια ευρώ δεν γνωρίζει, πριν από την υποβολή της αίτησης, αν θα πληροί τις προϋποθέσεις. Και κανείς δεν δεσμεύει είκοσι εκατομμύρια ευρώ σε περίπτωση κρίσης.
Έτσι, ο ένας νόμος είναι κλειδωμένος: η απόφαση λείπει. Ο άλλος είναι ανοιχτός αλλά αδιαφανής: ο ορισμός λείπει. Και το ίδιο πράγμα λύνει και τα δύο, επειδή το μητρώο είναι ακριβώς ο ορισμός που λείπει.
Προσέξτε και την κλίμακα. Το όριο των είκοσι εκατομμυρίων αφορά μεγάλα έργα. Κανένας νόμος δεν αγγίζει τη μονάδα των τριών εκατομμυρίων ή οκτώ εκατομμυρίων ευρώ — το είδος που θα έστηνε στην πραγματικότητα ένας Έλληνας γιατρός ή μια μεσαίου μεγέθους κλινική.
3. Δαπάνες για προώθηση στο εξωτερικό.
Όταν μια ελληνική κλινική ξοδεύει χρήματα για να γίνει γνωστή στη Γερμανία, αυτή η δαπάνη αντιμετωπίζεται όπως οποιαδήποτε άλλη διαφημιστική δαπάνη. Ουσιαστικά, πρόκειται για μια επένδυση στην εξαγωγή μιας υπηρεσίας.
Το έβαλα τρίτο επειδή είναι το πιο δύσκολο, και ο λόγος είναι συγκεκριμένος: από τα τρία, είναι το μόνο που οι ευρωπαϊκοί κανόνες συνδέουν άμεσα με τις πωλήσεις στο εξωτερικό. Στην επόμενη ενότητα εξηγώ τι σημαίνει αυτό και τι περιθώριο απομένει.
Τι επιτρέπει και τι όχι η ΕΕ
Θα μπορούσατε να πείτε: είμαστε στην ΕΕ, κάτι τέτοιο δεν επιτρέπεται.
Επιτρέπεται. Αλλά πρέπει να συνταχθεί σωστά, και υπάρχει ακριβώς μία διάκριση που το καθορίζει. Θα το θέσω όσο πιο απλά μπορώ, γιατί όλα εξαρτώνται από αυτό.
Πρώτον, δύο πράγματα που ανακατεύουμε συνεχώς.
Ο ΦΠΑ είναι εναρμονισμένος σε επίπεδο ΕΕ και συνήθως εκεί σταματά η συζήτηση. Δεν θα έπρεπε.
Η οδηγία της ΕΕ εξαιρεί από τον ΦΠΑ τη νοσοκομειακή και ιατρική περίθαλψη — όχι μόνο την περίθαλψη από δημόσιους φορείς, αλλά και από “άλλα δεόντως αναγνωρισμένα ιδρύματα παρόμοιας φύσης”. Επιτρέπει στα κράτη μέλη να προσθέτουν όρους, αλλά αυτοί οι όροι είναι προαιρετικοί. Η Ελλάδα τους εφάρμοσε σωρευτικά. Το αποτέλεσμα: οι ιδιωτικές μονάδες δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας περίθαλψης χρεώνουν 24%.
Η Ευρώπη δεν το επέβαλε αυτό. Εμείς το επιλέξαμε. Και αξίζει να το επανεξετάσουμε, επειδή η υγειονομική περίθαλψη δεν είναι ένα προϊόν όπως όλα τα άλλα — είναι δημόσιο αγαθό και η τιμή που εφαρμόζουμε αυτήν τη στιγμή στην ενδονοσοκομειακή περίθαλψη δεν αντικατοπτρίζει αυτό.
Υπάρχει λοιπόν χώρος για μια πρόταση εδώ — μια εθνική πρόταση, δηλαδή, χωρίς να χρειάζεται τίποτα από τις Βρυξέλλες. Θα το αναλύσω πλήρως σε μελλοντικό τεύχος.
Ο φόρος εισοδήματος δεν είναι εναρμονισμένος. Παραμένει εθνική αρμοδιότητα. Επομένως, τυπικά, η Ελλάδα μπορεί να νομοθετήσει μια έκπτωση.
Το εμπόδιο βρίσκεται αλλού: στους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων.
Όταν ένα κράτος παρέχει φορολογικό πλεονέκτημα σε έναν συγκεκριμένο τομέα, αυτό θεωρείται κρατική ενίσχυση. Κατά κανόνα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει πρώτα να την εγκρίνει — εκτός εάν εμπίπτει σε μία από τις έτοιμες εξαιρέσεις. Εάν το κράτος παραλείψει αυτό το βήμα και αποδειχθεί ότι είναι λάθος, η ενίσχυση πρέπει να επιστραφεί με τόκους. Και είναι ο πάροχος που την έλαβε αυτός που την αποπληρώνει, όχι ο νομοθέτης που την συνέταξε.
Τώρα, η κρίσιμη διάκριση, και υπάρχει μόνο μία: τι πυροδοτεί το όφελος.
Αν το κίνητρο ενεργοποιείται από τις δαπάνες που κάνετε στην Ελλάδα — αγοράζετε εξοπλισμό, εκπαιδεύετε προσωπικό, πληρώνετε για πιστοποίηση — βρισκόμαστε σε καλά δοκιμασμένο έδαφος. Αυτού του είδους η βοήθεια χορηγείται συνεχώς, σε κάθε τομέα.
Αν αυτό οφείλεται στο ποιος είναι ο πελάτης σας — μια έκπτωση επειδή ο ασθενής ήρθε από το εξωτερικό — βρισκόμαστε σε επικίνδυνο έδαφος. Οι δύο οδοί που επιτρέπουν σε ένα κράτος να χορηγεί βοήθεια χωρίς να ζητά βοήθεια από τις Βρυξέλλες αποκλείουν και οι δύο τη βοήθεια που συνδέεται με την εξαγωγική απόδοση.
Επιτρέψτε μου να είμαι ακριβής σχετικά με το τι γνωρίζω και τι όχι. Δεν λέω ότι αυτό είναι σίγουρα παράνομο. Το πού ακριβώς πέφτει το όριο είναι ένα νομικό ζήτημα, με τη δική του νομολογία, και χρειάζεται επίσημη άποψη. Αυτό που λέω είναι ότι ο κίνδυνος είναι πραγματικός και δεν αξίζει να τον ακολουθήσουμε όταν υπάρχει άλλη οδός για το ίδιο αποτέλεσμα. Η Τουρκία μπορεί να κάνει ό,τι κάνει επειδή βρίσκεται εντελώς εκτός αυτού του πλαισίου.
Γι' αυτό και η σειρά που έθεσα παραπάνω δεν είναι αυθαίρετη.
Το κόστος της πιστοποίησης είναι στην Ελλάδα. Καθαρό.
Οι επενδύσεις σε υποδομές είναι δαπάνες στην Ελλάδα. Καθαρές.
Η προώθηση στο εξωτερικό είναι ακριβώς το είδος των δαπανών που οι κανόνες βλέπουν με τη μεγαλύτερη καχυποψία. Η οδός που υπάρχει σήμερα είναι στενή και καλύπτει κυρίως τη συμμετοχή των ΜΜΕ σε διεθνείς εμπορικές εκθέσεις. Αν θέλουμε κάτι ευρύτερο, πρέπει να σχεδιαστεί με δικηγόρο από την πρώτη κιόλας μέρα — όχι να προστεθεί ως παράγραφος σε φορολογικό νόμο τον Δεκέμβριο.
Το συμπέρασμα είναι απλό. Δεν ζητάμε έκπτωση από τα κέρδη των αλλοδαπών ασθενών. Ζητάμε κίνητρο για το τι κάνει μια μονάδα για να μπορεί να τους δεχτεί. Ο ίδιος στόχος. Μια πορεία που αντέχει.
Τι ζητάμε
Απλώς, επειδή μετά από δώδεκα χρόνια είναι κερδισμένο.
Μία υπογραφή για τη σφραγίδα. Ο νόμος ισχύει από το 2024. Η απόφαση εκκρεμεί και πρέπει να επιλύσει το ζήτημα των δύο επιπέδων — διαφορετικά θα δημιουργήσει ένα μητρώο χωρίς μέλη.
Μία υπογραφή για τον Αναπτυξιακό Νόμο. Ο νόμος λέει ναι από το 2022. Η απόφαση που καθορίζει τον τρόπο εισόδου δεν έχει εκδοθεί ποτέ.
Ένας ορισμός. Ποια μονάδα θεωρείται μονάδα ιατρικού τουρισμού. Χωρίς αυτήν, ούτε οι Στρατηγικές Επενδύσεις λειτουργούν ούτε μπορεί να στοχευθεί σωστά κανένα κίνητρο. Το μητρώο το παρέχει.
Και τα κίνητρα. Χρειάζονται μια φορολογική πρόβλεψη και εργασία από όλους μας — αλλά μπορούν να ξεκινήσουν με το κόστος της πιστοποίησης, το οποίο είναι το πιο εύκολο, άμεσο και ασφαλές σημείο για να ξεκινήσουν.
Τα δύο πρώτα μπορούν να συμβούν σήμερα, χωρίς νέο νόμο. Η άδεια υπάρχει ήδη και στις δύο περιπτώσεις και δεν έχει χρησιμοποιηθεί.
Και όλοι τους χρειάζονται κάποιον να τους αντιμετωπίζει σαν να είναι δική τους δουλειά για να την ολοκληρώσουν.
Δεν είναι η νομοθεσία που λείπει
Η σφραγίδα λέει στην πολιτεία ποιος είναι έτοιμος. Τα κίνητρα δίνουν στον πάροχο έναν λόγο να προετοιμαστεί. Το επενδυτικό πλαίσιο χρηματοδοτεί την υποδομή που το καθιστά δυνατό. Σήμερα, κανένα από τα τρία δεν λειτουργεί στην πραγματικότητα, και αυτό δεν είναι σύμπτωση.
Έχω γράψει και στο παρελθόν ότι ο τομέας μας δεν στερείται οράματος ή σχεδίων. Αυτό είναι ξεκάθαρο. Έχουμε ψηφίσει την επιβολή της σφραγίδας τέσσερις φορές. Δεν την έχουμε δώσει ποτέ σε κανέναν και δεν έχουμε κρεμάσει ποτέ τίποτα από πάνω της.
Ένα μητρώο δεν φέρνει ασθενείς. Αυτό που φέρνει ασθενείς είναι αυτό που κάνει ένας πάροχος όταν έχει έναν λόγο να το κάνει. Και αυτός ο λόγος είτε δίνεται από το κράτος, είτε δεν δίνεται από κανέναν απολύτως.
Είμαι διαθέσιμος σε οποιονδήποτε εργάζεται σε οποιοδήποτε από αυτά — το μητρώο και τη σφραγίδα, τα κίνητρα, το επενδυτικό πλαίσιο.
